Przemoc – jak ją rozpoznać i gdzie szukać wsparcia?

Przemoc najczęściej zaczyna się od drobnych incydentów – poniżania, złośliwości. Z czasem sprawca pozwala sobie na więcej, wykorzystuje swoją przewagę fizyczną i stopniowo podporządkowuje sobie ofiarę. Osoby doznające przemocy często się zastanawiają, czy to, co dzieje się u nich w domu, jest normą. Osoby starsze należą do grupy szczególnie narażonej na zjawisko przemocy. Wpływają na to często obniżenie pozycji życiowej, dysfunkcje organizmu i ogólny brak siły. Warto więc mieć świadomość, których zjawisk nie można uznawać za akceptowalne i kiedy zwrócić się po pomoc.

Nie tylko bicie

Przemoc może przyjmować różne formy. Nie chodzi tylko o bicie, kopanie, popychanie, szarpanie czy ciągnięcie za włosy. Według prawa przemoc domowa to „jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie naruszające prawa lub dobra osobiste osób najbliższych (…) w szczególności narażające te osoby na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia, naruszające ich godność, nietykalność cielesną, wolność, w tym seksualną, powodujące szkody na ich zdrowiu fizycznym lub psychicznym, a także wywołujące cierpienia i krzywdy moralne u osób dotkniętych przemocą” (art. 2 ust. 2 Ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, Dz.U. nr 180, poz. 1493 ze zm.).

Obok przemocy fizycznej wyróżnić można przemoc psychiczną i materialną. Ta pierwsza polega m.in. na zastraszaniu, poniżaniu, ubliżaniu czy szantażowaniu. Z kolei o przemocy materialnej mówimy m.in. w sytuacji, gdy ktoś odbiera nam pieniądze albo uniemożliwia dostęp do informacji o domowym budżecie. Za przemoc należy także uznać nakłanianie do dysponowania majątkiem wbrew woli (np. przepisania na kogoś własności) lub niszczenie przedmiotów.

Warto wiedzieć

Osoby starsze padają również ofiarą zaniedbania w opiece – dzieje się tak wtedy, gdy opiekun nie zaspokaja potrzeb fizycznych i psychicznych człowieka wymagającego wsparcia.

Zaniedbanie może się przejawiać w niezapewnieniu jedzenia, leków, opieki medycznej, ubioru czy w braku dbałości o higienę osobistą podopiecznego. Przez lata uznawano, że zaniedbanie dotyczy głównie dzieci, jednak okazuje się, że także dorosłe dzieci niejednokrotnie stosują tę formę przemocy wobec swoich starzejących się rodziców.

Zgodnie z przepisami dzieci i rodzice powinni się wzajemnie wspierać i szanować (te kwestie reguluje Kodeks rodzinny i opiekuńczy). Prawo nakłada na dzieci pracujące obowiązek przyczyniania się do pokrywania kosztów utrzymania rodziny – jeżeli dzieci mieszkają u rodziców. Dodatkowo rodzice znajdujący się w trudnej sytuacji finansowej mogą domagać się od dzieci środków na utrzymanie (istnieje tzw. obowiązek alimentacyjny).

Należy reagować

Osoby doznające przemocy najczęściej wstydzą się mówić o swojej sytuacji. Są skryte i wycofane, a widoczne ślady przemocy tłumaczą np. wypadkami. Czują się osamotnione i bezsilne. Dlatego ogromną rolę mogą odegrać świadkowie. Brak reakcji to skazywanie krzywdzonych osób na życie w niebezpieczeństwie i ciągłym strachu.

Warto okazać wsparcie osobom, wobec których zachodzi obawa, że doznają przemocy. Na początek może to być zainicjowanie rozmowy. Warto powiedzieć rozmówcy, że wiemy o jego dramacie i jesteśmy po to, by pomóc i wysłuchać. Podczas takiego dialogu należy uważnie słuchać i podkreślać, że nikt nie zasługuje na bicie i poniżanie. Dobrze jest unikać słowa „ofiara”, a w zamian mówić o osobie poszkodowanej, która nie zawiniła i powinna poszukać pomocy.

Nie wolno przerywać, a jeśli rozmówca nie będzie umiał się otworzyć, należy zawiadomić odpowiednią instytucję (ośrodek pomocy społecznej, policję albo Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia” – tel. 801 120 002). Profesjonaliści będą wiedzieli, jak przekonać ofiarę do zwierzeń.

Pamiętaj! Jeżeli przemoc rozgrywa się na Twoich oczach, podejmij działanie. Gdy obawiasz się konfrontacji z agresorem, wezwij policję. Nie zgadzaj się też na poniżanie i obrażanie kogokolwiek w Twoim towarzystwie. Okazuj dezaprobatę osobom, które upokarzają swoich bliskich.

Tu znajdziesz pomoc:

  • Przemoc w każdej chwili możesz zgłosić policji – tel. 112, 997.
  • Wsparcia i porad udziela także Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia” – tel. 801 120 002.
  • O pomoc możesz poprosić również profesjonalistów z zespołu interdyscyplinarnego. O szczegóły pytaj w urzędzie miasta lub gminy.