Bezpłatna pomoc prawna – jak ją uzyskać?

Jeszcze do niedawna darmowa pomoc prawna udzielana była wybranym grupom osób – np. seniorom od 65. roku życia, kombatantom czy weteranom. Od początku 2019 r. z nieodpłatnej pomocy prawnej i poradnictwa obywatelskiego może skorzystać każdy, kogo nie stać na opłacenie tego typu usług. Wystarczy złożyć stosowne oświadczenie. Pomoc można uzyskać w każdym powiecie. Co może zrobić dla Ciebie prawnik w jednym z ponad 1500 punktów bezpłatnej pomocy prawnej na terenie całego kraju? Przede wszystkim poinformuje Cię o obowiązującym stanie prawnym, czyli o przepisach, Twoich prawach i obowiązkach.

Wsparcie może mieć bardzo konkretny wymiar – prawnik pomoże Ci napisać pismo, np. wniosek o rozłożenie długu na raty lub o przydzielenie mieszkania socjalnego, pismo do ZUS w sprawie przeliczenia emerytury albo zawiadomienie do prokuratury o popełnieniu przestępstwa.

W przypadku gdy Twoja sprawa wymaga postępowania przed sądem, prawnik pomoże napisać pismo z wnioskiem o zwolnienie z kosztów sądowych, ustanowienie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowym oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Jedynymi wyjątkami, kiedy – zgodnie z zapisami ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej – prawnik nie może w Twoim imieniu stworzyć pisma, są sytuacje, w których postępowanie w Twojej sprawie już się toczy. Chodzi tu po pierwsze o postępowanie przygotowawcze (śledztwo lub dochodzenie prowadzone lub nadzorowane przez prokuratora w sprawach karnych). Po drugie – o postępowanie sądowe, czyli proces przed sądem cywilnym, karnym albo administracyjnym.

Zakres dziedzin prawa, w których możesz uzyskać darmową pomoc, jest bardzo szeroki. To m.in. prawo cywilne, karne i administracyjne, a także prawo ubezpieczeń społecznych, rodzinne i podatkowe (z wyłączeniem spraw podatkowych, które dotyczą działalności gospodarczej).

Jak uzyskać pomoc?

Punkty świadczenia pomocy znajdują się w każdym powiecie. Aby sprawdzić adresy, najlepiej odwiedzić stronę internetową najbliższego starostwa powiatowego. Każdy starosta udostępnia aktualne dane: telefon kontaktowy do informacji i zapisów oraz wykaz punktów dostępnych w danym powiecie. Rejonizacja nie obowiązuje – możesz zwrócić się po pomoc na terenie dowolnego powiatu.

Choć na stronach internetowych starostw możesz uzyskać informację o godzinach otwarcia punktów, nie warto tam przychodzić bez wcześniejszego uzgodnienia. Starostwa prowadzą zapisy telefoniczne lub umożliwiają umówienie wizyty za pośrednictwem strony internetowej. Osoba, która dokonuje zapisu, wskaże Ci konkretny termin wizyty w punkcie. Decyduje kolejność zgłoszeń (odstępstwa od tej zasady są przewidziane tylko w szczególnie uzasadnionych wypadkach – np. jeśli niebawem upłynie termin załatwienia sprawy, z którą chcesz się zwrócić).

Nie musisz przedstawiać żadnych zaświadczeń na temat swoich dochodów czy otrzymywanych zasiłków. Wystarczy, że złożysz pisemnie oświadczenie o braku możliwości poniesienia kosztów odpłatnej pomocy prawnej. Treść oświadczenia jest bardzo prosta. Najlepiej posłużyć się wzorem zamieszczonym obok lub formularzem, który udostępni starostwo.

Pomysłodawcy ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej (powstała ona w Ministerstwie Sprawiedliwości) przewidzieli, że o wsparcie mogą się ubiegać osoby o ograniczonej możliwości poruszania się i z trudnościami w komunikacji. Jeśli ze względu na niepełnosprawność ruchową nie jesteś w stanie osobiście przybyć do punktu, możesz uzyskać poradę przez telefon lub internet (np. za pośrednictwem komunikatora). Spotkanie z prawnikiem może także zostać zorganizowane w Twoim domu. Aby skorzystać z takiej formy pomocy, skontaktuj się ze starostwem powiatowym.

Nieodpłatne poradnictwo obywatelskie i mediacja

Od 1 stycznia 2019 r. rozszerzono zakres usług, z których można skorzystać w punktach pomocy. Od początku roku stopniowo wprowadzane jest tzw. poradnictwo obywatelskie. Obejmuje ono działania dostosowane do indywidualnej sytuacji danej osoby – chodzi o to, by podnieść jej świadomość własnych praw i obowiązków oraz wesprzeć ją w samodzielnym rozwiązaniu problemu. Przykładami są tutaj porady dla osób zadłużonych czy poradnictwo z zakresu spraw mieszkaniowych i zabezpieczenia społecznego.

Od 2019 r. w wybranych punktach pomocy świadczona jest również bezpłatna mediacja. To bardzo korzystne rozwiązanie dla stron pozostających w konflikcie – np. skłóconych członków rodziny lub sąsiadów. Niezależna, bezstronna osoba za zgodą stron pomaga im rozstrzygnąć spór, dzięki czemu nie jest konieczne uciekanie się do drogi sądowej. Co istotne, już od 2020 r. dostęp do nieodpłatnej mediacji będzie obowiązkowy w każdym punkcie pomocy – dla wszystkich, których nie stać na odpłatną usługę.